اصلیرصد

229- رصدخانه ابوریحان بیرونی دانشگاه شیراز

رصدخانه ابوریحان بیرونی در دانشگاه شیراز، با افتتاح در سال ۱۳۵۵ دومین رصدخانه کشور پس از مراغه به‌شمار می‌رود و تاکنون در میان رصدخانه‌های فعال و حرفه‌ای جایگاه نخست را در زمینه تحقیقات و رصد‌های نجومی به خود اختصاص داده است. از اهداف این مرکز تحقیقاتی می‌توان به انجام رصد‌های حرفه‌ای نجوم و اختر فیزیک، آموزش و تعلیم دانشجویان و ترویج و اشاعه دانش نجوم اشاره کرد.

رصدخانه ابوریحان بیرونی توسط آقای دکتر یوسف ثبوتی و با همکاری آقای دکتر فرانسیس گانین (ادوارد) در سال 1356 راه اندازی و تأسیس شد و فعالیتهای این مرکز کم و بیش در طول 25 سال گذشته ادامه داشته است. از جمله اهداف این مرکز تحقیقاتی میتوان انجام تحقیقات و رصدهای حرفه ای در زمینه نجوم و اختر فیزیک ذکر کرد. در این مرکز فعالیتهای دیگر همچون آموزش وتعلیم دانشجویان، ترویج و اشاعه دانش نجوم و… در کنار اهداف فوق صورت گیرد.

این رصدخانه در برگیرنده تلسکوپ بازتابی به قطر 51 سانتی متر و همچنین مجهز به دستگاه نورسنج و کامپیوتر است. از زمان تاسیس این رصدخانه تا به حال محققین داخلی و خارجی از آن استفاده کرده اند و داده های مختلفی بخصوص در مورد ستارگان دو تایی گرفتی به دست آورده اند.

تنها مرکزی که میتوان از لحاظ امکانات و توانایی با این مرکز رصدخانه‎ای مقایسه کرد، رصدخانه خواجه نصیرالدین طوسی دانشگاه تبریز می‎باشد. علاوه بر این در دانشگاههای مشهد و زنجان نیز رصدخانه های کوچکتری وجود دارند. رصدخانه ابوریحان بیرونی و دانشگاه شیراز فعالترین مرکز رصدخانه ای کشور و نخستین رصدخانه پس از رصدخانه مراغه (قرن هشتم هجری) است که در ایران تأسیس شد و تاکنون در میان رصدخانه های فعال و حرفه ای جایگاه نخست را در زمینه تحقیقات و رصدهای نجومی به خود اختصاص داده است. رصدخانه ابوریحان در کوههای واقع در کوی ارم دانشگاه شیراز واقع شده و در حال حاضر با 4 نفر عضو- رئیس مرکز، یک کارشناس، یک تکنسین و یک نگهبان – به کار خود ادامه میدهد. تقریباً همیشه دانشجویان دکترا، کارشناسی ارشد و کارشناسی نیز در این رصدخانه در حال فعالیت حرفه ای میباشند وبرخی از دانشجویان تحصیلات تکمیلی سایر دانشگاهها (مشهد، اصفهان و…) داده‎های مورد لزوم خود را از این رصدخانه بدست میآورند. در ضمن رصدخانه در تعیین اوقات شرعی و رؤیت هلال ماه در رمضان و نظایر آن فعالیت دیرینه داشته است. این واحد تحت نظر دانشکده علوم اداره شده و هزینه های آن را معاونت پژوهشی دانشگاه میپردازد.

با راه اندازي بخش جدید رصدخانه ابوریحان بیرونی دانشگاه شیراز دانشجويان نجوم و اخترفيزيك اين امكان را پيدا كردند تا با اپتيك بالاي تلسكوپ جديد حتي كم نورترين ستارگان را رصد كنند.

رصدخانه ابوریحان دانشگاه شیراز از سال 54 فعالیت خود را آغاز کرده و تاکنون بیش از 100 هزار نفر از آن بازدید کرده اند كه اين رصدخانه فعال‌ترين مركز رصدخانه‌اي كشور و نخستين رصدخانه پس از رصدخانه مراغه (قرن هشتم هجري) است كه در ايران تأسيس شد و تاكنون در ميان رصدخانه‌هاي فعال و حرفه‌اي جايگاه برجسته‏اي را در زمينه تحقيقات و رصدهاي نجومي به خود اختصاص داده است.

انجام تحقيقات و رصدهاي حرفه‌اي در زمينه نجوم و اختر فيزيك، ارائه آموزش در زمینه نجوم به مقاطع مختلف تحصیلی، انجام پژوهش های مختلف در حوزه نجوم، اخترفیزیک و رصد، طراحی و ساخت ابزارهای نجومی و برگزاری کارگاه و سمینار از جمله برنامه های این رصدخانه است.

هر ساله در گرایش نجوم و اخترفیزیک هشت نفر در مقطع کارشناسی ارشد و دو تا چهار نفر در مقطع دکترا در دانشگاه شیراز پذیرفته و همین تعداد هم فارغ التحصیل می شوند و باتوجه به اينكه در مقطع کارشناسی هنوز گرایش نجوم در دانشگاه شیراز راه اندازی نشده برنامه ای برای راه اندازی این رشته در مقطع کارشناسی به مسوولان ارائه شده است.

تعداد زیادی از دانشجویان رشته فیزیک و کانون نجوم دانشگاه شیراز با علاقه مندی فعالیت های عمومی رصدخانه را هدایت می کنند كه این رصدخانه تفاهم نامه و قرادادهایی را با سازمان ها و نهادهای مختلف برای انجام کارهای تحقیقاتی و پژوهشی منعقد کرده كه انعقاد قرارداد با وزارت ارشاد در خصوص اوقات شرعی، با دفتر رهبر معظم انقلاب اسلامی در زمینه رویت هلال ماه و با آموزش و پرورش تهران برای طراحی موزه نجوم تهران از جمله آنها است.

این رصدخانه شامل یک ساختمان و گنبد جدید با تلسکوپ بسیار پیشرفته است که می تواند اطلاعات موقعیتی خود را از ماهواره بگیرد و با كيفيت بسيار بالا اپتيك اين تلسكوپ و مجموعه اطلاعاتی كه در کامپیوتر این تلسکوپ وجود دارد، منجم کافی است اسم جرم سماوی مورد نظر را به دستگاه منتقل کند و تلسکوپ به صورت خودکار آن جرم را پیدا می کند و در معرض دید منجم قرار می هد.

با این تلسکوپ برای کار تحقیقاتی، کمتر مشاهده چشمی صورت می گیرد بلکه یک دستگاه در پشت تلسکوپ نصب و تصویر برداری انجام می شود، چون حساسیت این دستگاه بسیار بالاتر از چشم انسان است و با نصب این دستگاه حتی نور ضعیف ترین ستارگان را هم می توان ثبت کرد و ثبت نور ستارگان برای مدت زمان طولانی مبنای اطلاعاتی را برای تجزیه و تحلیل محققان فراهم می کند و پس از آن نيز با استفاده از برنامه های پردازش و استخراج داده ها، اطلاعات درباره فیزیک ستارگان از جمله نوسانات و ساختار داخلی با تجزیه و تحلیل علمی ارائه می شود.

اين رصدخانه كه توسط پروفسور يوسف ثبوتي تاسيس شد در تپه‌اي واقع در كوي ارم دانشگاه شيراز به ارتفاع 1734متر از سطح دريا واقع شده است و پيش از اين نيز تجهيزات اين مركز شامل يك دستگاه تلسكوپ بازتابي 20 اينچ از نوع كاسگرين‌ (دومين تلسكوپ بزرگ کشور)، يك دستگاه تلسكوپ بازتابي اشميت كاسگرين 14 اينچ، يك دستگاه تلسكوپ 12 اينچ مجهز به دوربين CCD ، يك دستگاه دوربين اشميت 8 اينچ (مختص عكسبرداري) ، يك دستگاه تلسکوپ 8 اينچ کاسگرين، دو دستگاه تلسكوپ بازتابي 5 اينچ (براي امورات عمومي)، يك دستگاه تلسكوپ 5/4 اينچ بازتابي نيوتوني و يك دستگاه تلسكوپ 60 ميلي متر شكستي مي‌شد.

همچنين دو دستگاه فوتومتر، پنج دستگاه كامپيوتر (براي انجام امورات نورسنجي از ستارگان دوتايي متغير)، دو دستگاه كره سماوي آموزشي، تعداد زيادي اسلايد متنوع نجومي، دو دستگاه آگرانديسمان چاپ عكس‌هاي رنگي و سياه و سفيد و چندين عدد نقشه آسمان و غيره در رصدخانه بيروني موجود است.

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا